در جوهره ادیان الهی محبت نسبت به انسان نهفته است و اساس تربیت اجتماعی اسلام انسان دوستی است ، در مکتب اسلام هدایت بالا ترین خدمت به انسان است و هدایت گری کوششی است در جهت احیای انسان . و در سخن امام صادق (ع) آمده است : احیای انسان در حقیقت رهانیدن او از گمراهی ، و گمراه کردنش در حکم کشتن اوست .

حُسن اخلاق و معاشرت از دیگر شیوه هایی است که اسلام به عموم انسان ها سفارش کرده است . پیامبر اکرم (ص) می فرماید : شما با دارایی خود نمی توانید مردم را زیر پوشش در آورید پس با اخلاقتان آن ها را پوشش دهید . همچنین . پیامبر اکرم (ص) محبوب ترین مردم نزد خداوند را سودمندترین مردم برای مردم معرفی می کند . امام علی (ع) می فرماید : کسی که به مردم رحم نکند از رحمت خداوند بی نصیب است .

مسئولیت شناسی در جامعه اسلامی مسائل مادی و امور معنوی را شامل می شود ، بر این اساس آحاد جامعه اسلامی باید در مسائل مادی و معنوی و مصالح مشترک انسانی یار و غمخوار یکدیگر باشند و با برخورد مسئولانه در حل مشکلات بکوشند . پیامبر اکرم (ص) می فرماید : کسی که نسبت به امور مسلمانان احساس مسئولیت نکند از جرگه مسلمانان خارج است .

خدمت، آنچنان از درجه اعلایى برخوردار است که خداوند علت خلقت را خدمت به خلق مى شمرد و محبوب ترین بندگان نزد خداوند سودمندترین آن ها در خدمت به مردم است . در مکتب اسلام نیکی به همه انسان ها سفارش شده است ومساله خدمت به خلق , مقدمه قرب الهی و نوعی عبادت تلقی شده  و تربیت شدگان مکتب اسلام ، تمام عمر پربرکت خود را صرف خدمت به خلق قرار داده اند .  شأن و مزد یک خدمتگزار از نظر مردم قابل پاسخگویى نیست چه برسد به مقام و اجرى که یک خدمت گزار صدیق در نزد رب العالمین دارد.

بنابراین خدمت کردن وظیفه اى عالى است که در راس آن حضرت حق قرار دارد که رب العالمین است و خدمت به کل عالم از عرش به فرش از سوى او در جریان است.
 در دعاى جوشن کبیرمی خوانیم « یا رازق الطفل الصغیر یا راحم الشیخ الکبیر یا جابر العظم الکسیر »روزى دهنده کودکان، ترحم کننده به پیران، جبران کننده شکسته استخوانان.  اراده الهى بر آن قرار گرفته که کارها با واسطه انجام شود پس در حقیقت یک خادم همان واسطه فیض الهى است که از عرش مى ستاند و بر فرش مى فشاند.  از مردمک دیده بباید آموخت دیدن همه کس را و ندیدن خود را .    خدمت وظیفه خلقتى ما است با این نیت زندگى روزمره را آغاز کنیم و باور کنیم جان ما در مقابل این وظیفه فدایى خلق شده است. اى دریغ از این عمر که بى خدمت خلق گذشت.خدمت رسانى حیات و جاودانگى مى آورد حتى بعد از مرگ  پروردگارا به اعضا و جوارحم در راه خدمتت قوت بخش و دلم را عزم ثابت ده.

در مکتب انسان ساز اسلام ،  برآورده ساختن نیازهای انسان و خدمت به او  یکی از کارهای پسندیده به شمار می آید  و از این طریق، نه تنها مسلمانان ، به برآورده ساختن نیازمندی‏های نیازمندان تشویق و ترغیب می‏شوند، بلکه در بسیاری از روایات تصریح شده که نباید گذاشت شخص نیازمند، نیازش را به ما بازگو کند و از حقوق برادران دینی این است که پیش از آن که او به بیان نیازش بپردازد، مسلمانان خواسته او را برآورده سازند. امام صادق (ع) فرمود از پیغمبر گرامی (ص) سئوال شد  محبوب ترین مردم نزد خداوند کیست ؟ حضرت پاسخ فرمود : نافع ترین مردم به مردم . امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیهمی فرماید : بارالها تاج کفایت و لیاقت را بر من بپوشان که بتوانم از راه بشر دوستی و خدمت به انسان ها عموماً ، و با مواسات و ایثار به برادران ایمانی و دینی خصوصاً ، حمایت و حُب تو را به خود جلب کنم و از این افتخار بسیار بزرگ و گرانقدر بهره مند گردم .

در مفهوم‌شناسی خدمت می‌توانیم جمله‌ی راغب اصفهانی لغت شناس پرآوازه‌ی قرآن کریم را تکرار کنیم؛ که در مصداق معروف فرمود: هر عملی که عقل و دین آن را تأیید کند معروف است پس خدمت را می‌توان عملی دانست که برای آن مبنایی در عقل و دین یافت شود. همین معنا مورد توجه رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی است که کارگزاران نظام باید در انجام آن بپا خیزند و از هم سبقت بگیرند که کوتاهی از آن جرم و بازخواست الهی را به دنبال می‌آوردخدمت در اصطلاح قرآن و حدیث معنای عام و گسترده‌ای دارد و همه‌ی امور خیریه، کارهای نیک فرهنگی و معنوی و اقتصادی را شامل می‌شود. جالب توجه است که قرآن در سوره‌ی بقره از یهودیانی که در تغییر قبله سرو صدا کرده بودند و گفتند: چرا مسلمانان در نماز از بیت‌المقدس به سوی خانه کعبه تغییر دادند، می‌فرمایند: تفاوت و اختلاف در امر قبله مسئله‌ی تازه‌ای نیست که این همه سر و صدا داشته باشد، در هر زمان قبله با توجه به مصالح آن زمان تعیین می‌گردد سپس اضافه می‌کند که به جای تلف کردن وقت بر سر نزاعهای بی‌حاصل، در نیکیها و خوبیها و خیرات سبقت بگیرند زیرا نجات واقعی انسان، در ایمان به خدا و عمل صالح و خدمت به دیگران است .

در مفهوم‌شناسی خدمت می‌توانیم جمله‌ی راغب اصفهانی لغت شناس پرآوازه‌ی قرآن کریم را تکرار کنیم؛ که در مصداق معروف فرمود: هر عملی که عقل و دین آن را تأیید کند معروف است پس خدمت را می‌توان عملی دانست که برای آن مبنایی در عقل و دین یافت شود. همین معنا مورد توجه رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی است که کارگزاران نظام باید در انجام آن بپا خیزند و از هم سبقت بگیرند که کوتاهی از آن جرم و بازخواست الهی را به دنبال می‌آورد